Eginhardus
Vita Caroli Magni
Einhard (c. 775-840) was a Frankish scholar and courtier who served Charlemagne and his son Louis the Pious. Born into a family of landowners, he was educated at the monastery of Fulda, one of the most important centers of learning in the Frankish kingdom. Due to his small stature, which limited his ability in riding and sword-fighting, Einhard devoted himself entirely to scholarship, particularly mastering Latin. Around 791, he joined Charlemagne’s court, where the emperor had gathered leading scholars under the direction of Alcuin of York. Einhard proved to be a talented architect and construction manager, overseeing the completion of several palace complexes including Aachen and Ingelheim. After Charlemagne’s death in 814, Louis the Pious appointed him as private secretary, a position he held until retiring from court in 830.
Einhard’s most famous work is his biography of Charlemagne, the Vita Caroli Magni (c. 817-836), which provides invaluable direct information about the emperor's life and character. Modeled on Suetonius’s Lives of the Caesars, the work is nonetheless entirely Einhard’s own, adapting classical models for his purposes. Written as a tribute to Charlemagne, whom Einhard regarded as a foster-father, the biography contains an understandable degree of bias, glossing over certain embarrassing matters while candidly addressing others. Einhard also composed a collection of letters, accounts of miracles associated with saints Marcellinus and Peter, and a treatise On the Adoration of the Cross.
We are reading an excerpt from the Vita Caroli Magni, one of the key texts of the Carolingian Renaissance and a masterpiece of medieval Latin biography. The style is clear and elegant, reflecting the revival of classical Latin standards championed by Charlemagne’s court. The passage describes Charlemagne’s physique and dress preferences, so prepare to learn lots of different nouns, adjectives, and expressions needed to describe a person. Then try describing your friend in a similar manner!
The level has been defined as intermediate, so not all details are described in the analysis, just the tricky ones.
I hope you will enjoy this month’s reading and gladly drop by for more!
TEXT
Corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti, quae tamen iustam non excederet – nam septem suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram – apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum mediocritatem excedenti, canitie pulchra, facie laeta et hilari. Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima adquirebatur; quamquam cervix obesa et brevior venterque proiectior videretur, tamen haec ceterorum membrorum celabat aequalitas. Incessu firmo totaque corporis habitudine virili; voce clara quidem, sed quae minus corporis formae conveniret.
Valitudine prospera, praeter quod, antequam decederet, per quatuor annos crebro febribus corripiebatur, ad extremum etiam uno pede claudicaret. Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quos poene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assuetus erat, dimittere et elixis adsuescere suadebant.
Exercebatur assidue equitando ac venando; quod illi gentilicium erat, quia vix ulla in terris natio invenitur, quae in hac arte Francis possit aequari.
Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium, frequenti natatu corpus exercens; cuius adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam exstruxit ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et amicos, aliquando etiam satellitum et custodum corporis turbam invitavit, ita ut nonnumquam centum vel eo amplius homines una lavarentur.
Vestitu patrio, id est Francico, utebatur. Ad corpus camisam lineam, et feminalibus lineis induebatur, deinde tunicam, quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolis crura et pedes calciamentis constringebat et ex pellibus lutrinis vel murinis thorace confecto umeros ac pectus hieme muniebat, sago veneto amictus et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta, quamvis pulcherrima, respuebat nec umquam eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel Hadriano pontifice petente et iterum Leone successore eius supplicante longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur. In festivitatibus veste auro texta et calciamentis gemmatis et fibula aurea sagum adstringente, diademate quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat. Aliis autem diebus habitus eius parum a communi ac plebeio abhorrebat.
ANALYSIS
Corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti, quae tamen iustam non excederet – nam septem suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram – apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum mediocritatem excedenti, canitie pulchra, facie laeta et hilari.
statūra, -ae, f. – stature, height
ēminēns, -entis – prominent, outstanding
proceritās, -ātis, f. – tallness, height
mēnsūra, -ae, f. – measure
apex, apicis, m. – top, crown (of the head)
praegrandis, -e – very large
vegetus, -a, -um – lively, vigorous
mediocritās, -ātis, f. – moderation, average (without the derogatory meaning of mediocre)
canitiēs, -ēī, f. – grey hair
hilāris, -e – cheerful (rather than hilarious )
Notes:
1) The passage swarms with ablatives as it describes the physical qualities of Charlemagne.
2) The relative clause beginning with “tamen” has imperfect subjunctive “excederet” as it is a relative clause of characteristic presenting the quality as conceived, evaluated, or framed by the author, not as a bare datum.
Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima adquirebatur; quamquam cervix obesa et brevior venterque proiectior videretur, tamen haec ceterorum membrorum celabat aequalitas. Incessu firmo totaque corporis habitudine virili; voce clara quidem, sed quae minus corporis formae conveniret.
auctōritās, -ātis, f. – authority, dignity
adquīrō, -ere, adquīsīvī, adquīsītum – accrue (this appearance added a lot to his authority)
plurima – accusative neuter plural used addverbially (expressing degree, extent, intensity)
obēsus, -a, -um – stout, corpulent (not obese!)
venter, ventris, m. – belly
proiectior – more projecting (comparative of proiectus)
aequālitās, -ātis, f. – here: symmetry, proportionality
incessus, -ūs, m. – gait, manner of walking
habitus, -ūs, m. – bearing, build
Notes:
1) The subject changes across the passage. With the sentence beginning with “Incessu firmo…,” Einhard returns to the description mode with ablatives, yet skips “erat” – Charlemagne is again the subject of the sentence.
2) There is again imperfect subjunctive – conveniret – compare it with “excederet” in the previous passage.
Valitudine prospera, praeter quod, antequam decederet, per quatuor annos crebro febribus corripiebatur, ad extremum etiam uno pede claudicaret. Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quos poene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assuetus erat, dimittere et elixis adsuescere suadebant.
valitūdō, -inis, f. – state of health
corripiō, -ere, corripuī, correptum – seize, afflict
claudicō, -āre – limp
arbitrātus, -ūs, m. – judgment, personal choice or opinion
exōsus, -a, -um – hated
assa, -ōrum, n. – roasted foods
ēlixus, -a, -um – boiled
adsuēscō, -ere, adsuēvī – become accustomed
Notes:
1) The passage again starts with an ablative of description without “erat”, the subject is Charlemagne.
2) “praeter quod” introduces an exception to his state of health, as in the last four years of his life he was often seized by fevers and latterly limped on one foot
3) “suo arbitratu … medicorum consilio” ablatives of means or instrument, here used to indicate a guiding principle or basis of action (“according to”)
Exercebatur assidue equitando ac venando; quod illi gentilicium erat, quia vix ulla in terris natio invenitur, quae in hac arte Francis possit aequari. Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium, frequenti natatu corpus exercens; cuius adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam exstruxit ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et amicos, aliquando etiam satellitum et custodum corporis turbam invitavit, ita ut nonnumquam centum vel eo amplius homines una lavarentur.
gentilīcium, -ī, n. – characteristic of a people
aequō, -āre – be equal to
vāpor, -ōris, m. – steam, vapour (sauna)
natātus, -ūs m. – swimming
anteferō, -ferre, antetulī, antelātum – prefer, here: excell
optimātēs, -um, m.pl. – nobles
satellēs, -itis, m. – attendant, retainer
custos corporis – bodyguard
Notes:
1) “equitando ac venando” – ablative of means expressed by gerunds: “by horseriding and hunting”
2) “delectabatur” – note that it takes ablative to express the source of enjoyment
3) “adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri” – the clause with “ut” is not one of purpose, but of general result (he was not that skilled in order not to be surpassed by anyone, but was so skilled that nobody could surpass him). Even though there is perfect tense in the main clause, the subjunctive can be in the present because it is a comparison of general validity.
4) “ita quod… lavarentur” – imperfect subjunctive in a result clause with repetitive action
Vestitu patrio, id est Francico, utebatur. Ad corpus camisam lineam, et feminalibus lineis induebatur, deinde tunicam, quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolis crura et pedes calciamentis constringebat et ex pellibus lutrinis vel murinis thorace confecto umeros ac pectus hieme muniebat, sago veneto amictus et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent.
vestītus, -ūs, m. – clothing, dress; outward appearance (often with ūtor in ablative)
patrius, -a, -um – ancestral, native
femīnālēs, -ium, m. pl. – trousers, undergarments
induō, induere, induī, indūtus – to put on, clothe (often passive with reflexive sense)
limbus, -ī, m. – hem, border
sericus, -a, -um – silk, silken
ambiō, ambīre, ambīvī, ambītus – to surround, encircle
tibiālia, -ium, n. pl. – leggings, hose
fasciola, -ae, f. – strap, band
lūtrina, -ae, f. – otter
mūrīnus, -a, -um – marten-fur / mouse-coloured (fur term)
thorāx, -ācis, m. – breastplate, here: cuirass, as meant to protect from cold, not wounds
conficio, conficere, confēcī, confectus – to make, fashion
sagum, -ī, n. – military cloak
Venētus, -a, -um – Venetian (implying luxury)
amiciō, amīcīre, amīcuī, amictus – to wrap, cloak (here: “clad in a Venetian cloak”)
accingō, accingere, accīnxī, accīnctus – to gird, equip
capulus, -ī, m. – sword hilt
balteus, -ī, m. – sword-belt, baldric
ensis, -is, m. – sword (elevated / poetic synonym of gladius)
praecipuus, -a, -um – special, exceptional
exterus, -a, -um – foreign
Notes:
1) “thorace confecto” – avoid the trap to see it as an ablative absolute. It does not replace a clause, but describes a cuirass made of otter or marten fur, and with it Charlemagne covered his shoulders and chest in winter.
2) “si… venissent” – pluperfect subjunctive describing a potential circumstance in the past (“should envoys have come”)
Peregrina vero indumenta, quamvis pulcherrima, respuebat nec umquam eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel Hadriano pontifice petente et iterum Leone successore eius supplicante longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur. In festivitatibus veste auro texta et calciamentis gemmatis et fibula aurea sagum adstringente, diademate quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat. Aliis autem diebus habitus eius parum a communi ac plebeio abhorrebat.
peregrīnus, -a, -um – foreign, non-native
respuō, -ere, respūī, respūtum – to reject, spurn
clamys, -ydis, f. – cloak, mantle
texō, -ere, texuī, textum – to weave
fibula, -ae, f. – clasp, brooch
adstringō, -ere, adstrīnxī, adstrictum – to fasten, bind
diadēma, -atis, n. – diadem, crown
incedō, -ere, incessī, incessum – to walk, proceed
habitus, -ūs m. – here: dress, appearance
plēbēius, -a, -um – plebeian, ordinary, plain
abhorrēō, -ēre, -uī – to differ, be far removed
Notes:
1) “Hadriano pontifice petente… Leone successore eius supplicante” – ablatives abolutes, temporal or causal (when/because)
2) In the second sentence, starting with “In festivitatibus”, there is an abundance of ablatives – distinguish carefully which of them are absolutes, and which simply ablatives of means and description using participles.